“Ga je samenwonen? Leg afspraken goed vast!”
25 maart 2026
Samenwonen is een belangrijk moment in je leven. Toch regelt de wet vrijwel niets voor partners die samenwonen zonder te trouwen of een geregistreerd partnerschap aan te gaan.
In een samenlevingsovereenkomst kun je afspraken vastleggen als je gaat samenwonen. Zo voorkom je onduidelijkheid en mogelijke discussies in de toekomst, bijvoorbeeld bij een relatiebreuk of wanneer één van de partners overlijdt.
Samenwonen zonder samenlevingsovereenkomst
Wonen jullie samen zonder te trouwen of een geregistreerd partnerschap aan te gaan? Dan is jullie relatie officieel niet vastgelegd. In de wet staan namelijk vrijwel geen regels die de rechten en plichten tussen samenwoners regelen. Dat lijkt misschien eenvoudig en vrijblijvend, maar in de praktijk kan het grote gevolgen hebben. Als jullie uit elkaar gaan kan dit zorgen voor discussies en onduidelijkheid, bijvoorbeeld over wie recht heeft op welke bezittingen óf wat er gebeurd met de investering die van de partners heeft gedaan in de gezamenlijke woning.
In principe geldt: jouw woning, jouw bezittingen en jouw schulden blijven van jou alleen. Hetzelfde geldt voor je partner. Wat jullie samen kopen, bijvoorbeeld een woning, is van jullie samen. Schulden die jullie samen aangaan, zijn ook van jullie samen.
Voorbeeld: Tom en Eva kopen samen een woning. Eva betaalt de verbouwing met haar eigen geld. Acht jaar later gaan Tom en Eva uit elkaar. Eva wil het geld dat zij in de verbouwing heeft geïnvesteerd terugkrijgen. Als hierover geen afspraken zijn gemaakt, is het vaak lastig om dat geld terug te krijgen.
Heb je een eigen onderneming?
Dan blijft die onderneming van jou alleen. Ook eventuele schulden die bij de onderneming horen, blijven van jou alleen. Je partner heeft in dat geval geen recht op de winst of de waardestijging van jouw onderneming.
Krijgen jullie samen een kind?
Bij de geboorte heeft de (geboorte)moeder automatisch het ouderlijk gezag. De andere ouder moet het kind eerst erkennen om ook het gezag te krijgen. Is een kind vóór 1 januari 2023 erkend? Dan krijgen ouders niet automatisch gezamenlijk gezag. In dat geval moeten de ouders het gezamenlijk gezag nog regelen via de rechtbank.
Voor het erkennen van een kind is toestemming van de (geboorte)moeder nodig. Ontbreekt die toestemming? Dan kan de andere ouder een procedure starten bij de rechtbank om vervangende toestemming te vragen.
Gaan jullie uit elkaar?
Dan verdelen jullie alleen de bezittingen en schulden dat van jullie samen zijn. Je hebt geen recht op (een deel van) elkaars inkomen of vermogen.
Hebben jullie minderjarige kinderen? Dan zijn jullie verplicht om samen een ouderschapsplan op te stellen.
Overlijden van één van jullie
Wanneer één van jullie overlijdt, erven jullie niet automatisch van elkaar. De erfgenamen zijn de eigen familieleden van degene die is overleden, zoals zijn/haar kinderen óf zijn/haar ouders, broers en zussen. Zij erven de bezittingen en schulden van de overledene, inclusief het aandeel van de overledene in eventuele gezamenlijke bezittingen.
De gezamenlijk bezittingen worden verdeeld onder de partner die achterblijft en de eigen familie van de overleden partner. In sommige gevallen kan dit er zelfs toe leiden dat de achterblijvende partner de gezamenlijke woning moet verlaten.
Daarnaast keren pensioenfondsen meestal geen partnerpensioen uit als er geen huwelijk, geregistreerd partnerschap of samenlevingscontract is.
Voorbeeld: Pim en Iris wonen vier jaar samen in de woning van Pim. Zij hebben geen kinderen en hebben geen samenlevingscontract of testamenten gemaakt. Als Pim onverwachts overlijdt, heeft Iris geen recht zijn erfenis. De ouders, broers en zussen van Pim zijn de erfgenamen van Pim. Zij erven ook de woning waarin Pim en Iris samenwoonden. Iris zal de woning moeten verlaten.
Wil je meer duidelijkheid en zekerheid? Dan is het verstandig om jullie afspraken vast te leggen in een samenlevingsovereenkomst bij de notaris. Daarmee kunnen veel onduidelijkheden en mogelijke problemen in de toekomst worden voorkomen.
Wat leg je vast in een samenlevingsovereenkomst?
In een samenlevingsovereenkomst leggen jullie afspraken vast over jullie gezamenlijke leven. Hierin spreek je bijvoorbeeld af hoe jullie omgaan met bezittingen en schulden. Ook maken jullie afspraken over de verdeling van de huishoudkosten, zoals vaste lasten en boodschappen, en over wat er gebeurt als jullie uit elkaar gaan.
Daarnaast is een notariële samenlevingsovereenkomst vaak nodig om in aanmerking te komen voor partnerpensioen. Dit partnerpensioen moet je vervolgens wel zelf aanmelden bij je pensioenfonds.
Heb je een eigen onderneming?
Dan kun je in een samenlevingsovereenkomst ook afspraken maken over je bedrijf, bijvoorbeeld over hoe een eventuele waardestijging van de onderneming wordt verdeeld.
Krijgen jullie samen een kind?
Dan verandert er niets aan de regels rondom het ouderlijk gezag. De (geboorte)moeder heeft bij de geboorte automatisch het gezag en de andere ouder moet het kind erkennen om ook het gezag te krijgen.
Gaan jullie uit elkaar?
Dan kijken jullie naar de afspraken die in de samenlevingsovereenkomst zijn gemaakt en beëindigen jullie de samenlevingsovereenkomst.
Hebben jullie minderjarige kinderen? Dan zijn jullie ook in deze situatie verplicht om een ouderschapsplan op te stellen.
Overlijden van één van jullie
In een samenlevingsovereenkomst kun je regelen dat je partner na jouw overlijden bepaalde gezamenlijke bezittingen erft, zoals jullie gezamenlijke woning.
Wil je dat je partner ook jouw privébezittingen erft? Dan is naast een samenlevingsovereenkomst ook een testament nodig.
Daarnaast kan een samenlevingsovereenkomst er – onder bepaalde voorwaarden – voor zorgen dat je partner minder of geen erfbelasting hoeft te betalen.
Heb je naar aanleiding hiervan vragen? Neem gerust contact op met ons kantoor voor meer informatie.
Priscilla Lange – Kandidaat-notaris
